منزل مىكنند . شخص مسافر به مشاهدهء حالت آن‌ها متأثّر مىشود . در دالكى رودخانهء شور بزرگى از كنار جاريست و چشمهء آب شيرينى دارد به فاصلهء يك ميدان كه با مشك حمل مىكنند . مردم لات برهنهء فقيرى دارد و هرگاه آن مسجد كوچك خراب نباشد ، آن مسافر سرگردان است كه كجا منزل كند و پنجاه نفر سرباز و يك عرّاده توپ در آن‌جا ساخلو گذاشته‌اند براى وصول ماليات دشتستان از رعاياى برهنه در وسط مملكت ! در اين دو سه منازل از بوشهر تا اينجا راه هموار است و از اينجا به بعد منازل سخت است ، كتل « 1 » و تنگه و گردنه و غيره است . شب يكشنبه 20 [ شعبان ] حركت نموديم به سمت كنار تخته . هفت ساعت راه است - قريب پنج فرسخ - . و بعد از سه ساعت رسيديم به پل معتبرى كه مرحوم مشير الملك بر رود دالكى ساخته به عرض 20 ذرع و شش چشمه است و راه طرفين آن را تا فاصلهء زيادى ساخته . خيلى مخارج نموده . تا اينجا [ راه ] هموار است و بعد روى به بلندى گردنهء مرتفعى پيموديم كه حاجى محمّد صادق اصفهانى ساخته . خيلى خرج كرده ، ولى چون معمارش ناشى بوده و خيلى تند و سرازير ساخته معتبر « 2 » نيست . مردم از خارج راه مىروند با كمال صعوبت . و بعد از طى گردنهء اوّل قدرى سرازير است و بعد گردنهء ديگر باز سخت . در سر گردنه آب انباريست كه به آب باران مشروب مىشود . دو ساعت طول اين گردنه است ؛ بعد مىرسد به راه هموار تا قريهء كنار تخته كه دويست خانوار رعيّت دارد . همه در كپرها منزل دارند و ديم‌كارى غله مىكنند و نخلستان زياد [ دارد ] و آب چاه شيرين براى شرب و نهر شور دالكى براى نخيلات است و حاكم‌نشين آنجا قريهء خشت است ، به فاصلهء يك فرسخ از كنار تخته ؛ و مأكولات آن‌جا نان ساج است و خرما و ماست و دوغ و كره ؛ و تلگرافخانهء معتبرى هم از انگليسى « 3 » ها در آنجا هست به رياست ارشك ( انگليسىها ، به بهانهء تلگراف ، عجب رخنه‌اى در ايران كرده‌اند و با رعايا و اراضى مربوط و مأنوس شده‌اند و حالا كه بناى استخراج معادن شد ، اين‌قدر بريزند در ايران كه يك وقت ملتفت شويم تعداد نفوس انگليسىهاى معتبر و متموّل و مسلّح بيش از رعاياى برهنهء گرسنهء ايران است ) شب دوشنبه 21 [ شعبان ] حركت نموديم به سمت كمارج . طول راه پنج ساعت و ربع . سه فرسخ و نيم است . ثلث اوّل هموار ، ثلث دوم گردنه و كتل سربالا و سنگلاخ ، و ثلث سوّم « 4 » هموار [ كه ] وارد مىشود در جلگهء خيلى خوش هوا و سرد و ديم‌كار ، بر خلاف دو سه منزل سابق كه

--> ( 1 ) . در نسخهء خطّى : كوتل . كتل : تل بلند ، پشتهء مرتفع ( معين ) ( 2 ) . در نسخهء خطّى : معبر ( 3 ) . در نسخهء خطى : انگليس‌ها ( 4 ) . در نسخهء خطّى : سيّم